سيد حسين محمد جعفري ( مترجم : سيد محمد تقى آيت اللهى )

52

تشيع در مسير تاريخ ( فارسي )

مهم « محدث - تذكره‌نويس » مىباشد و در هيچ‌يك از مطالعات راجع به سقيفه نمىتوان او را ناديده گرفت . اگر به وابستگى او به شيوه سنتى تقوا و اينكه بسيارى از كسانى كه بعد از او آمده‌اند و حديث ارائه‌شده‌اش را پذيرفته‌اند توجه كنيم اهميت ابن سعد بيشتر مىگردد . او مظهر مكتبى است كه ديدگاه تسنن را در اسلام بسط و تسلط داد . تبيين او از سقيفه ، خواننده را به اين نكته رهنمون مىسازد كه باور كند انتخاب ابو بكر به آرامى ، بدون هيچ گونه برخورد و يا اعتراض و درگيرى قابل توجهى روبرو شد و اينكه فورا و به سرعت هر كس آن را پذيرفت ، من جمله على ( ع ) ، كه خود او برترى امتيازات و افتخارات ابو بكر را بر خود قبول كرد . اكنون بايد به احمد ابن يحيى بن جابر البلاذرى ( 24 ) ( متوفى 279 / 3 - 829 ، معاصر جوانتر ابن سعد ، كه مجلدات انساب الاشرافش ، شايد مهمترين اثر تاريخى در شرح حال‌ها ، در قرن سوم باشد برگرديم . از طرفى ، وى روش ابن سعد را تعقيب مىكند و اكثر مطالب او را بهم مىپيوندد . از طرف ديگر با ژرفنگرى بيشترى پيش مىرود و هر گزارش و تفسير ممكنى از واقعه سقيفه را از مآخذ گوناگون و مكاتب مختلف جمع‌آورى مىكند . درحالىكه ابن سعد عمدتا به مخبرين مدينه‌اى وابسته است و بلاذرى آن را رضايت‌بخش نمىيابد ، او پيشتر مىرود و پيوسته از مدائنى نقل مىكند كه وى موقعيتى ممتاز در ميان محدثين مدنى و كوفى دارد . وى همچنين از ابن الكلبى ، ابو معشر ، عوانه و حد اقل در دو مورد حتى ابو مخنف ( 25 ) شيعه روايت مىكند . او با اين ترتيب نه تنها علاقه صادقانه تاريخىاش را به تحقيق دربارهء سقيفه نشان مىدهد بلكه اهميت زياد آن را در تاريخ صدر اسلام بازگو مىنمايد . نگرش تقوائى كه ويژگى بارز مكتبهاى مدنى بود بخصوص وقتى كه درباره تفاوتهاى بين اصحاب عاليمقام بحث مىكردند ، آنچنان كه در ميان نويسندگان پيرو مكتب كوفى و بصرى ، كه ذهن وقاد تاريخى بيشترى داشتند ، بارز نبود . بنابراين ضبط حديث بعدى توسط بلاذرى اهميت قابل توجهى براى بحث حاضر دارد . در طرح بلاذرى ، وى سقيفه را به روالى نظير ابن اسحاق ، با وقايعى در رابطه با مرگ پيامبر بررسى مىكند . در فصلى تحت عنوان « امر سقيفه » ،